" سير مطالعه‌ي کتب استاد"

چگونه کتب استاد را مطالعه کنيم که تا انتهاي مسير ثابت‌قدم و استوار بمانيم؟
آن‌چه در پي مي‌آيد، نکاتي چند درباره‌ي مطالعه‌ي آثار شهيد مطهري است. اميد است که براي خوانندگان گرامي کارگر افتاده و آن‌ها را در پيمودن هرچه صحيح‌تر اين راه ياري کند.
البته از خوانندگان عزيز تقاضا دارم، همه‌ي اين نکات را به دقت خوانده و به کار بندند، هم چنين از انتخاب روش‌هاي سليقه‌اي هم به شدت پرهيز کنند.

1_ براي پيمودن هر راهي در ابتدا بايد انگيزه‌ي رهرو، براي پيمودن آن راه به حد بالايي برسد تا اگر موانعي ايجاد شد، هيچ ترديد و تزلزلي در او پديد نيايد.
بسياري از کساني که کتب استاد را براي مطالعه انتخاب کرده و خواندن آن‌ها را هم آغاز نموده‌اند، به دليل نداشتن انگيزه‌ي بالا، در همان ابتدا به قول خودمان بريده‌اند. دانستن اهميت مطالعه‌ي کتب شهيد مطهري، بزرگ‌ترين عاملي است که مي‌تواند ما را با انگيزه‌ي بالايي به طرف اين کتب ارزشمند سوق دهد. وظيفه‌ي مقاله‌ي قبلي، همين ايجاد انگيزه بود.
2_ يکي از عوامل ايست مطالعاتي اين است که خواننده، روش‌هاي مطالعه را به صورت مختلط درباره‌ي هر کتابي استفاده مي‌کند. هر کتابي را بايد با روشي متناسب با اهداف آن خواند. گاهي هدف حفظ کردن، گاهي هم فهميدن عميق و دقيق، در بعضي موارد اطلاع سطحي و در مواردي هم گرفتن ديدگاه، يا تغيير و تکميل يک ديدگاه قبلي است.
براي فهم بهتر هدف اخير؛ يعني مطالعه با هدف گرفتن، تغيير يا تکميل ديدگاه، به اين مثال توجه نمايند. کسي را تصور کنيد که نسبت به امام ديدگاهي منفي دارد. او به دليل داشتن چنين ديدگاهي، نسبت به امام و سخنان ايشان حالت بدي دارد؛ مثلاً اگر تصوير ايشان را در تلويزيون ببيند، آن را خاموش مي‌کند و اگر سخنان امام را بشنود، نه تنها آن را جدي نگرفته؛ بلکه شايد آن را مسخره هم بکند. اين شخص به راهنمايي يکي از دوستانش کتابي را درباره‌ي امام مطالعه مي‌کند. بعد از خواندن کتاب، مات و مبهوت مانده و از هر آن‌چه که درباره‌ي امام مي‌انديشيده، اظهار پشيماني مي‌کند. اگر بعد از چند ساعت از او بپرسيد از آن‌چه که درباره‌ي امام خوانده برايتان بگويد، او درحالي که چند صد صفحه کتاب خوانده، بعد از اندکي سخن گفتن، ديگر چيزي براي گفتن ندارد؛ يعني بسياري از مطالب، در خاطرش باقي نمانده است و اگر چند سال ديگر او را ببينيد و دوباره بخواهيد از آن کتاب، مطالبي را برايتان بگويد، شايد هيچ چيزی در ذهنش باقي نمانده باشد؛ اما شما فکر مي‌کنيد که چون چيزي از آن کتاب در ذهنش نيست، مطالعه‌ي کتاب برايش بي‌فايده بوده؟ مسلم اين چنين نيست. او نسبت به امام، ديدگاهي منفي داشت که با خواندن آن کتاب، نظرش عوض شد؛ حتي اگر يک کلمه هم در ذهنش باقي نباشد؛ اما اثر آن باقي است.  
ما در مطالعه‌ي کتاب‌هاي استاد مطهري (حداقل در دور اول) در پي حفظ تک‌تک جمله‌ها نيستيم؛ بلکه در پي آن هستيم تا به وسيله‌ي کتاب‌هاي استاد مطهري با چهره‌ي زيباي اسلام آشنا شويم و ديدگاهي نو و مطابق با واقع نسبت به اين دين کامل به دست آوريم. اين آشنايي، با مطالعه حاصل مي‌شود؛ حتي اگر جملات و داستان‌هاي کتب در ذهنمان باقي نماند.
   با توجه به اين نکته، به نکات بعدي مي‌پردازيم:
3_ از آن‌جا که هدف ما حفظ کردن نيست؟ پس، نبايد از فراموشي مطالب هراسي داشته باشيم.
4_ هميشه اين نکته در ذهنمان باشد که مفيد بودن مطالعه‌ي يک کتاب، فقط در گرو حفظ آن نيست.
5_ حواسمان باشد که بسياري از مطالب به ضمير ناخودآگاه رفته و در موقعيتي مناسب؛ مثل بحث يا سؤال يادآوري مي‌شود.
6_ از نوشتن و خلاصه‌برداري بپرهيزيم. اين کارها سرعت مطالعه را کند کرده و پس از مدتي انگيزه را کاهش مي‌دهند. اين‌گونه کارها براي دور دوم مطالعه است که معمولاً کساني که موفق به مطالعه‌ي يک دوره از کتب استاد مي‌شوند، خودشان براي مطالعه‌ي دور دوم احساس نياز مي‌کنند.

7_ تمام تلاشمان اين باشد که دور اول را به سرعت تمام کنيم.
8_ پيام هر صفحه را بگيريم و بگذريم؛ پس اگر کلمه يا جمله‌اي برايمان مبهم بود و پيام هم متوقف بر فهم آن نبود، بدون مکث از آن جمله يا کلمه بگذريم.
9_ حتماً يک وقت حداقلي براي مطالعه تعيين کنيم و هيچ روزي هم کمتر از آن مطالعه نکنيم؛ مثلاً هر روز نيم ساعت تا يک ساعت را به مطالعه‌ي آثار شهيد مطهري اختصاص دهيم.

10_ از فرصت‌هاي کم هم براي مطالعه استفاده کنيم. وقت‌هاي مرده را هم جزو اوقات مطالعه قرار دهيم.
11_ يک صفحه مطالعه راهم غنيمت بشماريم که قطره قطره جمع گردد، وانگهي دريا شود.
12
_ براي اين‌که بتوانيم از تمام وقت‌ها براي مطالعه استفاده کنيم، چه خوب است که همه‌‌جا کتاب استاد را به همراه داشته باشيم. اين کار علاوه بر اين فايده، در فرهنگ‌سازي مطالعه‌ي کتب استاد نقش به سزايي دارد.
13_ تشويق يکديگر را فراموش نکنيم.

14_ با يادآوري هدف مطالعه‌ي آثار شهيد مطهري از اين‌که ديگران کتاب‌هايي با نام‌هاي قلمبه سلمبه مي‌خوانند، نگران نباشيم. اين نکته را فراموش نکنيد که هدف، به دست آوردن ديدگاهي صحيح نسبت به دين مبين اسلام است که بدون داشتن چنين ديدگاهي، خواندن آن کتاب‌ها نه تنها هيچ فايده‌اي ندارد؛ بلکه مضر هم هست.
15_ اين را هم بدانيم که فهم کتاب‌هاي بسياري از بزرگان ديگر تا حد زيادي براي غير طلاب آن هم در سطوح بالا، مشکل و دست نايافتني است. مطالعه‌ي کتاب‌هاي استاد، ما را براي فهم آن کتب هم آماده مي‌کند.
16_ از مطالعه‌ي کتب متفرقه بپرهيزيم؛ مگر در موارد اضطراري.
17_ آسان بودن کتاب‌هاي اول، موجب بي‌اهميتي شما به عمق مطالب نشود. کتاب داستان و راستان که از ساده‌ترين کتب استاد است، از عميق‌ترين کتاب‌هاي ايشان نيز هست که جايزه‌ي بين‌المللي يونسکو را به خود اختصاص داده.
18_ نکته‌ي بسيار مهم و کليدي: اگر کتاب‌هاي استاد مطهري را بدون داشتن يک سير مشخص و فقط با انتخاب سليقه‌اي بخوانيم، به هدفي که در پي آن هستيم نخواهيم رسيد. ما براي مطالعه، سيري را پيشنهاد مي‌کنيم که داراي اين خصوصيات است.

الف) نويسنده‌ي اين سير يکي از علماست که به بنده مي‌گفت: من بيست و دو سه دور کتاب‌هاي شهيد مطهري را گرفتم و خواندم و به کتاب‌خانه‌ي مسجد هديه کردم. ايشان با اين اندوخته‌ي عظيم مطالعاتي در کنار حرم امام رضا (ع) اين سير را تنظيم مي‌کنند.
ب) در اين سير، علاوه بر آن‌که در تنظيم موضوعي کتب دقت شده، هم‌چنين، چينش کتاب‌ها از آسان به سخت است که ذهن خواننده را رشد داده، به گونه‌اي که وقتي به کتاب‌هاي تقريباً مشکلي هم‌چون توحيد يا عدل الهي و... مي‌رسد، براي دريافت مطالب آن کتاب‌ها آماده مي‌شود. در حالي که اگر خواننده از همان ابتدا به سراغ اين کتاب‌ها برود، يا از درک مفاهيم آن عاجز بوده و يا اين‌که دريافت ناقصي خواهد داشت.
ج) گاهي در مطالعه‌ي يک کتاب سؤالاتي پيش مي‌آيد که پاسخ بسياري از آن‌ها در اين سير، در کتاب‌هاي بعدي يافت مي‌شود.
د) اين سير در چهار مرحله‌ي آشنايي با استاد، کتب داستاني، کتب سخنراني و کتب دست‌نويس تنظيم شده است.
سير پيشنهادي، در پايان همين گفتار خواهد آمد.
19_ اگر چند نفر با هم تصميم گرفته‌ايد کتاب‌هاي شهيد را مطالعه کنيد، مي‌توانيد با همکاري، يکديگر را در پيشبرد مطالعه ياري کنيد. مواظب باشيد کار جمعي، سرعت مطالعه‌ي شما را کند نکند. نحوه‌ي کار جمعي مي‌تواند به اين شکل باشد که افراد گروه ضمن اين‌که با سرعت هرچه تمام‌تر به مطالعه‌ي کتب مي‌پردازند، هر هفته يا دو هفته يک‌بار گردد هم جمع شده و از کتاب اول استاد (داستان راستان) بيست الي سي صفحه را مشخص کرده و همه موظف شوند قبل از آمدن به جلسه يک‌بار ديگر صفحات مشخص شده را دوباره مطالعه کرده و وقتي در جلسه حاضر مي‌شوند، هر کس چند صفحه را توضيح دهد. در ضمن افراد گروه، نکات زيبايي را که به نظرشان مي‌رسد، براي ديگران بيان مي‌کنند.
فايده‌ي اين جلسه آن است که اول آن‌که در يک کار جمعي، افراد با ديدن دوستان خود که به همين کار مشغولند، انگيزه‌ي بيش‌تري براي مطالعه پيدا مي‌کنند. دوم آن‌که با اطلاع از ميزان مطالعه‌ي افراد گروه، حس رقابت ايجاد شده و همين امر در سرعت بخشيدن به کار، کمک شاياني مي‌کند. سوم آن‌که مطالبي که يک‌بار مطالعه شده، بي‌آن‌که به سرعت مطالعه ضربه‌اي وارد شود، يک‌بار ديگر مرور مي‌شود.

20_ در تمام مراحل مطالعه از هنگامي که تصميم به مطالعه مي‌گيريد تا زماني که مطالعه را آغاز مي‌کنيد، از توکل بر خدا و توسل به اهل بيت (ع) غافل نشويد. در جلساتي که به نام آل الله (ع) برگزار مي‌شود، از امام زمان روحي فداه و اجداد طاهرينش بخواهيد که شما را در اين راه کمک کرده و ذهنتان را براي درک معارف ناب دين، آماده و لايق بگردانند. اعتقاد بنده اين است که يکي از علل مهم شکست در مسير مطالعه‌ي کتب استاد مطهري و در هر راه معنوي ديگر، اتکا به خويشتن و غفلت از خداوند است. همه بايد بدانيم که بي‌توفيق و ياري خداوند و ائمه‌ي معصومين (ع) هر کاري براي رسيدن به معارف قرآن و اهل بيت (ع) ناقص و ابتر خواهد ماند.

سير پيشنهادي مطالعه‌ي آثار استاد:

الف) سرگذشت‌هاي ويژه از زندگي استاد مطهري

ب) سيماي استاد از نگاه بزرگان

1_ داستان و راستان

2_ حکمت‌‌ها و اندرزها

3_ حماسه‌ي حسيني

4_ آزادي معنوي

5_ ده گفتار

6_ پانزده گفتار

7_ بيست گفتار

8_ سيري در سيره‌ي نبوي

9_ سيري در سيره‌ي ائمه اطهار (ع)

10_ جاذبه و دافعه‌ي علي (ع)

11_ ولاع‌ها و ولايت‌ها

12_ خاتميت

13_ ختم نبوت

14_ پيامبر امي

15_ اسلام و مقتضيات زمان (2 جلد)

16_ امدادهاي غيبي در زندگي بشر

17_ توکل و رضا

18_ گريز از ايما و گريز از عمل

19_ تکامل اجتماعي انسان

20_ انسان کامل

21_ انسان شناسي

22_ تعليم و تربيت در اسلام

23_ عرفان حافظ

4_ حق و باطل

25_ مسئله‌ي حجاب

26_ پاسخ‌هاي استاد

27_ نظام حقوق زن در اسلام

28_ اخلاق جنسي در ايران و غرب

29_ نهضت‌هاي اسلامي در صد ساله اخير

30_ پيرامون جمهوري اسلامي

31_ پيرامون انقلاب اسلامي

32_ خدمات متقابل اسلام و ايران

33_ سيري در نهج‌البلاغه

34_ جهاد

35_ آشنايي با قرآن ( 15 جلد )

36_ مسئله‌ي شناخت

37_ شناخت در قرآن

38_ فطرت

39_ فلسفه‌ي اخلاق

40_ انسان و سرنوشت

41_ عدل الهي

42_ علل گرايش به ماديگري

43_ علوم اسلامي (3 جلد)

44_ توحيد

45_ نبوت

46_ معاد

47_ آشنايي با جهان‌بيني اسلامي (6 جلد)

48_ امامت و رهبري

49_ قيام و انقلاب مهدي (عج)

50_ تاريخ عقايد اقتصادي

51_ نظام اقتصادي اسلام

52_ مسئله‌ي ربا

53_ نقدي بر مارکسيسم

54_ فلسفه‌ي تاريخ (4 جلد)

55_ مقالات فلسفي

56_ تعارضات منطقي

57_ اصول فلسفه و روش رئاليسم (5 جلد)

58_ شرح منظومه

59_ شرح مبسوط منظومه (4 جلد)

60_ حرکت و زمان (4 جلد)

61_ اليات شفا (2 جلد)

منبع: http://www.rahpouyan.com/vizhe/motahari/a3.htm